Intrasfera Katarzyna Gazda

Życie w ciągłym biegu, presja wyników, niekończące się deadliny i kultura "asapów" to rzeczywistość wielu z nas. Z własnego, wieloletniego doświadczenia pracy w sektorze finansowym wiem, jak łatwo w tym pędzie zgubić kontakt ze sobą i przekroczyć własne granice wytrzymałości. Wypalenie zawodowe nie pojawia się z dnia na dzień niczym katar. To podstępny proces, który rozwija się miesiącami, a nawet latami.

Czerwone flagi – jak rozpoznać początki wypalenia?

Bardzo często umysł do samego końca racjonalizuje sytuację: "muszę tylko dociągnąć do urlopu", "inny mają gorzej", "odpocznę w weekend". Tymczasem to nasze ciało jako pierwsze wysyła sygnały ostrzegawcze. Do najczęstszych objawów somatycznych i emocjonalnych należą:

• Chroniczne, nieustępujące zmęczenie (nawet po przespanej nocy).
• Napięcie mięśniowe, bóle karku, ściskanie w klatce piersiowej lub problemy żołądkowe.
• Cynizm, drażliwość i dystansowanie się od współpracowników oraz klientów.
• Poczucie braku sprawczości i utrata sensu wykonywanej pracy.

Jak psychoterapia może pomóc w wypaleniu?

W nurcie Gestalt oraz poprzez treningi uważności (Mindfulness) nie szukamy szybkich "haków" na wydajność. Zamiast tego, uczymy się na nowo słuchać sygnałów płynących z układu nerwowego. W gabinecie pracujemy nad uświadomieniem sobie własnych potrzeb, nauką stawiania zdrowych granic (nawet wobec przełożonych) i odzyskaniem prawa do odpoczynku. Pamiętaj: odpoczynek to nie jest luksusowa nagroda za skrajne wyczerpanie. To fundamentalne prawo Twojego organizmu, niezbędne do zachowania zdrowia psychicznego i fizycznego.

Kiedy myślimy o psychoterapii, często wyobrażamy sobie pacjenta leżącego na kozetce, który przez lata analizuje swoje najwcześniejsze wspomnienia z dzieciństwa. Choć przeszłość kształtuje to, kim jesteśmy, psychoterapia Gestalt, w której się szkolę, kładzie główny nacisk na teraźniejszość. Zmiana jest możliwa tylko w jedynym momencie, na który mamy realny wpływ – w "tu i teraz".

Paradoksalna teoria zmiany

Jeden z najważniejszych twórców podejścia Gestalt, Arnold Beisser, sformułował "paradoksalną teorię zmiany". Mówi ona o tym, że "zmiana następuje wtedy, gdy stajemy się tym, kim jesteśmy, a nie wtedy, gdy próbujemy stać się kimś, kim nie jesteśmy". Brzmi prosto, ale w praktyce jest to niezwykle uwalniające doświadczenie.

Zamiast zmuszać Cię do dopasowania się do zewnętrznych norm czy oczekiwań, w gabinecie wspólnie badamy to, czego doświadczasz w danej chwili. Czego teraz potrzebujesz? Co mówi Twoje ciało, kiedy opowiadasz o trudnej relacji? Jakie emocje próbujesz zablokować?

Relacja, która leczy

W podejściu Gestalt terapeuta nie występuje w roli nieomylnego eksperta, który wydaje oceny i diagnozy. Jesteśmy w tym razem. Spotykamy się jako dwoje równych sobie ludzi. Moją rolą jest empatyczne towarzyszenie Ci w poszerzaniu Twojej świadomości. Głęboko wierzę w naturalny potencjał człowieka do samoregulacji i uzdrawiania – często wystarczy po prostu usunąć przeszkody, które ten potencjał zablokowały. Gabinet staje się więc bezpiecznym laboratorium, w którym możesz eksperymentować z nowymi, zdrowszymi sposobami reagowania i bycia w relacji ze światem.

Kultura Zachodu przez wieki wtłaczała nam do głów ideę, że umysł i ciało to dwa odrębne byty. Dziś współczesna psychologia, neuronauka i psychosomatyka jednoznacznie potwierdzają to, o czym filozofia Wschodu wiedziała od tysiącleci: człowiek stanowi nierozerwalną jedność Ciała, Umysłu i Ducha. Nie da się trwale wyleczyć psychiki, ignorując to, co dzieje się w naszym ciele i środowisku, w którym żyjemy.

Uważność w pędzącym świecie

Nasz autonomiczny układ nerwowy często znajduje się w ciągłym stanie "walcz lub uciekaj", wywoływanym przez stresory – maile, powiadomienia, hałas, problemy finansowe. Jako absolwentka 8-tygodniowego kursu MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction), wprowadzam do pracy z klientami techniki uważności. Mindfulness nie polega na wyłączeniu myśli – to niemożliwe. Polega na stworzeniu przestrzeni między bodźcem a naszą reakcją. Na zatrzymaniu się, poczuciu gruntu pod stopami i świadomym wzięciu oddechu.

Natura jako naturalny terapeuta

Jesteśmy częścią natury, a przebywanie w niej ma udowodnione naukowo właściwości terapeutyczne. Praktyki takie jak Shinrin-yoku (japońska sztuka kąpieli leśnych) znacząco obniżają poziom kortyzolu, regulują ciśnienie krwi i łagodzą objawy depresyjne. Dlatego zachęcam moich klientów (i sama to praktykuję!) do regularnego kontaktu ze środowiskiem naturalnym.

Czasem pierwszą, najlepszą interwencją dla przebodźcowanego umysłu nie jest kolejna analiza problemu, lecz pójście do lasu, odłożenie telefonu, posłuchanie śpiewu ptaków i powrót do „tu i teraz”. W ciele kumulują się niewyrażone emocje i traumy – oddech, ruch i ugruntowanie w naturze to najkrótsza droga do ich uwolnienia.

Czy zdarza Ci się mówić do siebie w sposób, w jaki nigdy nie odezwałabyś się do kogoś bliskiego? "Znowu to zepsułaś", "Musisz się bardziej starać", "Zupełnie się do tego nie nadajesz". Ten surowy i osądzający głos w naszej głowie to tzw. wewnętrzny krytyk. Formuje się on we wczesnym dzieciństwie i w procesie socjalizacji – często przyswajamy wygórowane wymagania i oceny innych, aż w końcu stają się one naszym własnym, autokrytycznym głosem.

Walka z krytykiem zazwyczaj nie działa

Intuicyjnie próbujemy tego głosu nie słuchać albo z nim walczyć. Jednak z perspektywy psychoterapii (zwłaszcza w nurcie Gestalt), to, z czym walczymy, często rośnie w siłę i stawia większy opór. Wewnętrzny krytyk pierwotnie miał nas chronić – na przykład przed odrzuceniem przez grupę czy dotkliwą porażką. Problem polega na tym, że jego metody są destrukcyjne, a my jesteśmy już dorośli i mamy inne sposoby radzenia sobie z rzeczywistością. W gabinecie uczymy się zauważać ten głos i rozumieć jego (paradoksalnie) opiekuńczą intencję, aby ostatecznie – świadomie odebrać mu władzę nad naszym życiem.

Wyzwolenie poprzez Self-Compassion

Prawdziwym lekarstwem na paraliżujący perfekcjonizm i surowość wobec samego siebie jest samowspółczucie (z ang. Self-Compassion). Nie ma ono nic wspólnego z użalaniem się nad sobą ani z egoizmem. To odważna postawa, która polega na tym, by w momencie porażki, silnego stresu czy bólu potraktować siebie z taką samą życzliwością, uwagą i wyrozumiałością, z jaką potraktowalibyśmy swojego najlepszego przyjaciela.

Zamiast się psychicznie biczować, uczymy się łagodności. Uczymy się mówić: "To jest dla mnie naprawdę trudny moment. Mam prawo czuć się zagubiony i przebodźcowany. Co mogę teraz dla siebie zrobić, żeby poczuć się bezpieczniej?". Praktykowanie samowspółczucia to fundamentalna zmiana w relacji z samym sobą, która przynosi głęboki, długotrwały spokój wewnętrzny.